ADRES:
ul. Solna 3/9,
Poznań
adwokat Aleksandra Kubiec:
ul. Solna 3/9, 61-735 Poznań
Wszystkie prawa zastrzeżone
adwokat Adrian Książek:
Adwokat Poznań
Rozwód kończy małżeństwo, ale nie powoduje automatycznego wygaśnięcia zobowiązań finansowych zaciągniętych przez małżonków. Szczególne znaczenie ma sytuacja, gdy para wspólnie zaciągnęła kredyt hipoteczny na zakup mieszkania lub domu. Rozwód a kredyt hipoteczny to dwie odrębne kwestie prawne – sąd może dokonać podziału majątku między byłymi małżonkami, ale sam wyrok rozwodowy nie zmienia treści umowy zawartej z bankiem. Jeżeli oboje małżonkowie są kredytobiorcami, co do zasady nadal odpowiadają wobec banku za spłatę zobowiązania.
Spis treści:
-
Rozwód a kredyt hipoteczny – czy rozwód zmienia umowę z bankiem?
-
Jak może pomóc adwokat przy rozwodzie i kredycie hipotecznym?
Rozwód a kredyt hipoteczny – czy rozwód zmienia umowę z bankiem?
Sam rozwód nie zmienia automatycznie sytuacji małżonków jako kredytobiorców. Jeżeli przed rozwodem oboje podpisali umowę kredytową, pozostają związani jej postanowieniami również po ustaniu małżeństwa. Dotyczy to przede wszystkim zobowiązania wobec banku, który jest wierzycielem i nie jest związany ustaleniami dokonanymi między byłymi małżonkami w ramach podziału majątku.
Jeżeli małżonkowie są wspólnie zobowiązani do spłaty kredytu, bank może dochodzić spłaty od każdego z nich zgodnie z zasadami odpowiedzialności wynikającymi z umowy i przepisów prawa cywilnego. Przy zobowiązaniu solidarnym wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie albo od każdego z osobna, aż do całkowitego zaspokojenia. Oznacza to, że nawet jeżeli po rozwodzie byli małżonkowie ustalą między sobą, że raty będzie regulować wyłącznie jedno z nich, takie porozumienie nie musi zwalniać drugiego małżonka z odpowiedzialności wobec banku. Do zmiany sytuacji kredytowej konieczne jest odpowiednie rozwiązanie uzgodnione z kredytodawcą.
Kto spłaca kredyt hipoteczny po rozwodzie?
To, kto faktycznie spłaca raty po rozwodzie, może zostać ustalone przez byłych małżonków, jednak należy odróżnić ich wzajemne rozliczenia od odpowiedzialności wobec banku.
Jeżeli oboje byli kredytobiorcami, bank nadal może wymagać spłaty zgodnie z zawartą umową. Ustalenie, że nieruchomość otrzyma jeden z małżonków, nie powoduje samo przez się, że drugi przestaje być dłużnikiem banku. W praktyce możliwe są różne rozwiązania. Byli małżonkowie mogą uzgodnić, że jedna osoba przejmuje nieruchomość i będzie faktycznie regulować wszystkie raty. Mogą również sprzedać nieruchomość, a uzyskaną kwotę przeznaczyć na spłatę kredytu. Innym rozwiązaniem może być refinansowanie zobowiązania lub zmiana umowy kredytowej, jeżeli bank wyrazi na to zgodę. Dlatego przed dokonaniem podziału majątku warto ustalić nie tylko, komu przypadnie mieszkanie lub dom, ale również jakie rozwiązanie dotyczące kredytu jest możliwe z punktu widzenia banku.
Co dzieje się z mieszkaniem obciążonym kredytem?
Rozwód nie powoduje automatycznego zniesienia hipoteki ustanowionej na nieruchomości. Hipoteka zabezpiecza wierzytelność pieniężną i jest związana z nieruchomością, a nie z trwaniem małżeństwa. Jeżeli więc mieszkanie zostanie po rozwodzie przyznane jednemu z małżonków, nieruchomość może nadal pozostawać obciążona hipoteką zabezpieczającą kredyt. Sam podział własności nie powoduje automatycznego usunięcia zabezpieczenia banku.
W takiej sytuacji trzeba rozważyć dwa odrębne zagadnienia:
-
kto jest właścicielem nieruchomości po podziale majątku;
-
kto pozostaje dłużnikiem z tytułu kredytu hipotecznego.
Te kwestie nie muszą zostać rozstrzygnięte w ten sam sposób.
Podział majątku a kredyt hipoteczny
Podział majątku wspólnego obejmuje przede wszystkim aktywa należące do małżonków. Sam dług wobec banku nie staje się automatycznie zobowiązaniem jednego z małżonków tylko dlatego, że sąd przyznał mu nieruchomość. Sąd Najwyższy wskazuje, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd co do zasady nie dokonuje podziału wspólnych długów wobec osób trzecich. Dotyczy to również sytuacji, gdy wspólny kredyt został zabezpieczony hipoteką na nieruchomości, która w wyniku podziału przypadnie jednemu z małżonków.
Ma to istotne znaczenie praktyczne. Jeżeli mieszkanie zostanie przyznane żonie, a oboje małżonkowie nadal są kredytobiorcami, mąż nie zostaje automatycznie zwolniony z odpowiedzialności za kredyt. Jeżeli natomiast po podziale żona będzie samodzielnie spłacać raty, mogą pojawić się między byłymi małżonkami kwestie rozliczeń związanych z dokonanymi spłatami.
Warto zatem zadbać, aby sposób korzystania z nieruchomości, obowiązek regulowania rat oraz ewentualne rozliczenia między byłymi małżonkami zostały możliwie precyzyjnie ustalone.
Jak kredyt hipoteczny wpływa na wartość mieszkania przy podziale majątku?
Ważną kwestią przy podziale majątku jest sposób ustalenia wartości nieruchomości obciążonej kredytem hipotecznym. Sam fakt istnienia hipoteki nie oznacza automatycznie, że od wartości mieszkania należy odjąć pozostałe zadłużenie wobec banku. Sąd Najwyższy* wskazał, że w sprawie o podział majątku wspólnego, gdy nieruchomość obciążona hipoteką zostaje przyznana jednemu z małżonków, jej wartość co do zasady ustala się z pominięciem wartości obciążenia hipotecznego, chyba że w konkretnej sprawie występują ważne względy przemawiające za innym rozwiązaniem.
Ma to znaczenie przy ustalaniu wysokości ewentualnej spłaty należnej drugiemu małżonkowi. Przykładowo, jeżeli mieszkanie ma wartość rynkową 800 tys. zł, a pozostała kwota kredytu wynosi 500 tys. zł, nie można automatycznie przyjąć, że przedmiotem rozliczenia jest majątek o wartości 300 tys. zł. Wartość nieruchomości i odpowiedzialność za kredyt są odrębnymi kwestiami, a sam podział majątku nie powoduje przejęcia długu wobec banku przez małżonka, któremu przypadło mieszkanie.
Nie oznacza to jednak, że wysokość kredytu pozostaje bez znaczenia dla całej sytuacji byłych małżonków. Przyjęty sposób rozliczenia może mieć wpływ na ich wzajemne zobowiązania, zwłaszcza jeżeli po podziale jedna osoba samodzielnie spłaca kredyt, za który nadal odpowiadają oboje. Dlatego przy planowaniu podziału warto przeanalizować jednocześnie wartość nieruchomości, wysokość pozostałego kredytu, zakres odpowiedzialności wobec banku oraz sposób przyszłych rozliczeń między byłymi małżonkami.
Czy jeden z małżonków może przejąć kredyt?
Jednym z rozwiązań po rozwodzie może być pozostawienie nieruchomości jednemu z byłych małżonków i doprowadzenie do tego, aby tylko on pozostał kredytobiorcą. Nie można jednak skutecznie przejąć kredytu wyłącznie poprzez porozumienie byłych małżonków.
Konieczna jest zmiana stosunku prawnego z bankiem. Kredytodawca może oceniać między innymi dochody osoby, która miałaby samodzielnie spłacać zobowiązanie, jej zdolność kredytową oraz pozostałe okoliczności istotne z punktu widzenia umowy.
Dlatego przed przyjęciem założenia, że po rozwodzie jedna osoba „przejmie mieszkanie wraz z kredytem”, warto skonsultować takie rozwiązanie z bankiem. Podział majątku i przejęcie długu to nie to samo. Jeżeli bank nie zgodzi się na zwolnienie jednego z małżonków z długu, oboje mogą nadal odpowiadać za kredyt, nawet jeżeli tylko jedno z nich będzie właścicielem nieruchomości.
Sprzedaż mieszkania i spłata kredytu po rozwodzie
Jeżeli byli małżonkowie nie chcą lub nie mogą pozostawić nieruchomości jednej osobie, rozwiązaniem może być jej sprzedaż. W takim wariancie z uzyskanej ceny może zostać spłacone zobowiązanie wobec banku, a pozostałe środki mogą zostać rozliczone między byłymi małżonkami zgodnie z przysługującymi im prawami.
Szczegółowy sposób przeprowadzenia takiej transakcji wymaga jednak uwzględnienia aktualnego salda kredytu, warunków umowy z bankiem oraz obciążenia hipotecznego nieruchomości. Sprzedaż nie powinna być więc traktowana wyłącznie jako kwestia między byłymi małżonkami. Bank jako wierzyciel hipoteczny ma własne uprawnienia związane z zabezpieczeniem kredytu, dlatego przed zawarciem umowy sprzedaży należy ustalić sposób rozliczenia zobowiązania i wykreślenia hipoteki po spłacie wierzytelności.
Co w sytuacji, gdy jeden małżonek przestaje spłacać raty?
Rozwód nie jest podstawą do jednostronnego zaprzestania regulowania rat przez osobę, która nadal pozostaje kredytobiorcą. Jeżeli oboje małżonkowie odpowiadają wobec banku za kredyt, niewywiązywanie się z obowiązku spłaty może prowadzić do konsekwencji przewidzianych w umowie i przepisach prawa.
Problem może być szczególnie istotny wtedy, gdy jeden z byłych małżonków zamieszkuje nieruchomość, a drugi się z niej wyprowadził. Sam fakt niekorzystania z mieszkania nie powoduje automatycznego zwolnienia z kredytu.
Jeżeli jedna osoba samodzielnie spłaca raty kredytu, a druga nie uczestniczy w tych kosztach, może powstać potrzeba późniejszego rozliczenia wzajemnych zobowiązań. Sąd Najwyższy wskazywał, że po ustaniu wspólności majątkowej małżonkowie będący nadal wspólnymi dłużnikami pozostają wobec banku związani odpowiedzialnością wynikającą z zobowiązania, natomiast ich wzajemne rozliczenia mogą być oceniane odrębnie.
Jak może pomóc adwokat przy rozwodzie i kredycie hipotecznym?
Sprawa rozwodowa połączona z kredytem hipotecznym może wymagać równoczesnego przeanalizowania kwestii rodzinnych, majątkowych i zobowiązaniowych. Istotne jest ustalenie, kto jest właścicielem nieruchomości, kto zawarł umowę kredytową, jak kształtuje się saldo zobowiązania oraz jakie rozwiązania dotyczące mieszkania są realne w konkretnej sytuacji.
Adwokat rozwodowy z Poznania może pomóc w analizie sytuacji prawnej małżonków oraz przygotowaniu stanowiska dotyczącego rozwodu i związanych z nim kwestii majątkowych.
Pomoc prawna może obejmować między innymi:
-
analizę sytuacji majątkowej małżonków i dokumentów dotyczących kredytu;
-
ocenę sposobu przeprowadzenia podziału majątku;
-
analizę możliwych wariantów dotyczących nieruchomości obciążonej hipoteką;
-
przygotowanie lub weryfikację porozumienia między małżonkami;
-
przygotowanie pism procesowych;
-
reprezentację w postępowaniu rozwodowym lub dotyczącym podziału majątku;
-
ocenę kwestii związanych z rozliczeniem rat spłacanych przez jednego z małżonków.
W zależności od sytuacji możliwe jest również skorzystanie z szerszego zakresu, jaki obejmują usługi prawne w Poznaniu. Warto pamiętać, że adwokat nie może zagwarantować określonego stanowiska banku ani konkretnego rozstrzygnięcia sądu. Może natomiast pomóc w ocenie sytuacji prawnej, przygotowaniu odpowiednich dokumentów i przedstawieniu argumentów związanych z podziałem majątku oraz dalszym wykonywaniem zobowiązania.
Podsumowanie – rozwód a kredyt hipoteczny
Jak wygląda kwestia rozwodu a kredytu hipotecznego? Kto spłaca zobowiązanie po rozstaniu? Rozwód nie powoduje automatycznego rozwiązania umowy kredytu hipotecznego. Jeżeli oboje małżonkowie są kredytobiorcami, co do zasady nadal pozostają zobowiązani wobec banku. Rozwód a kredyt hipoteczny wymagają więc rozpatrzenia jako dwa powiązane, ale odrębne zagadnienia.
Podział majątku może doprowadzić do przyznania mieszkania jednemu z byłych małżonków, ale samo takie rozstrzygnięcie nie oznacza jeszcze przejęcia kredytu. Aby jeden z małżonków został zwolniony z odpowiedzialności wobec banku, potrzebne jest odpowiednie rozwiązanie zaakceptowane przez kredytodawcę.
W praktyce należy więc osobno ustalić kwestie własności nieruchomości, dalszej spłaty kredytu oraz wzajemnych rozliczeń byłych małżonków. W zależności od sytuacji możliwe może być pozostawienie nieruchomości jednej osobie, zmiana umowy kredytowej, refinansowanie zobowiązania albo sprzedaż nieruchomości i spłata kredytu.
FAQ
Czy rozwód zwalnia z kredytu hipotecznego?
Nie. Sam rozwód nie powoduje zwolnienia małżonka z obowiązku spłaty kredytu. Jeżeli oboje byli kredytobiorcami, nadal mogą odpowiadać wobec banku zgodnie z zawartą umową.
Czy po rozwodzie kredyt może spłacać tylko jeden małżonek?
Tak, byli małżonkowie mogą ustalić między sobą, że raty będzie faktycznie regulować tylko jedna osoba. Takie ustalenie nie musi jednak oznaczać zwolnienia drugiego małżonka z odpowiedzialności wobec banku.
Czy sąd może przyznać mieszkanie jednemu małżonkowi razem z kredytem?
Sąd może dokonać podziału majątku i przyznać nieruchomość jednemu z małżonków, ale nie oznacza to automatycznego przejęcia przez niego zobowiązania wobec banku. Kwestia odpowiedzialności za kredyt jest związana z umową kredytową i prawami banku.
Czy bank musi zgodzić się na przejęcie kredytu przez jednego małżonka?
Nie. Zmiana kredytobiorców wymaga uwzględnienia stanowiska banku. Kredytodawca może ocenić między innymi zdolność kredytową osoby, która miałaby samodzielnie spłacać zobowiązanie.
Co zrobić z mieszkaniem na kredyt po rozwodzie?
Możliwe rozwiązania zależą od sytuacji małżonków i warunków kredytu. W praktyce można rozważyć przyznanie nieruchomości jednemu z małżonków, sprzedaż mieszkania i spłatę zobowiązania albo zmianę sposobu finansowania, jeżeli pozwalają na to warunki banku.
Czy małżonek, który sam spłaca kredyt po rozwodzie, może żądać rozliczenia z drugim?
Może powstać podstawa do rozliczeń między byłymi małżonkami, ale ich zakres zależy od okoliczności konkretnej sprawy, rodzaju zobowiązania oraz wzajemnych ustaleń stron. Sam fakt dokonania spłaty nie oznacza automatycznie określonej wysokości roszczenia wobec drugiego małżonka.
Źródła:
-
Uchwała Sądu Najwyższego z 28 marca 2019 r., sygn. III CZP 21/18 – SN wskazał, że przy przyznaniu nieruchomości obciążonej hipoteką jednemu z małżonków jej wartość co do zasady ustala się z pominięciem wartości obciążenia hipotecznego, chyba że przemawiają przeciwko temu ważne względy.
-
Uchwała Sądu Najwyższego z 25 lipca 2019 r., sygn. III CZP 14/19 – SN ponownie odniósł się do tej kwestii i przyjął, że wartość nieruchomości przyznawanej jednemu z małżonków ustala się z pominięciem obciążenia hipotecznego, chyba że zachodzą istotne powody przemawiające za jego uwzględnieniem.
-
Uchwała SN z 27 lutego 2019 r., III CZP 30/18 – SN wskazał w niej, że art. 618 § 3 k.p.c. nie wyłącza dochodzenia między małżonkami roszczenia o zwrot kwoty zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, jeżeli po uprawomocnieniu się postanowienia o podziale majątku wspólnego spłacił je tylko jeden z małżonków.